23 Nisan Tatili ve Dört Günlük Sokağa Çıkma Yasağı Kapsamında İşyerlerinde Yapılacak Uygulamalar Hakkında

Sayın Üyemiz;

T.C. İçişleri Bakanlığının 21.04.2020 tarihli sokağa çıkma yasağına ilişkin genelgesi kapsamında istisna kapsamında olmayan işyerlerinde çalışma yapılmaması durumunda personellere ilişkin uygulamalar ile istisna kapsamında olduğu için çalışma yapılacak işyerlerindeki uygulamalar ile ilgili sanayicilerimizde tereddütler oluşması üzerine konu ile ilgili olarak işverenlerimizin konu ile ilgili hatalı uygulamalar yapmaması adına muhtemel sorular konu ile ilgili uzman Karatay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Yalçın BOSTANCI’ya aktarılmış ve uygulamanın nasıl yapılması gerektiğine ilişkin alınan cevaplar aşağıda belirtilmiştir.

  1. Sokağa çıkma yasağının istisnası kapsamında olduğu çalışma yapılacak işyerlerinde 23 Nisan Perşembe günü çalışma yapılıp 24 Nisan Cuma günü çalışma yapılmayabilir mi? Hem 23 Nisan Perşembe hem de 24 Nisan Cuma günü çalışma yapıldığından ücret hesabı nasıl yapılacaktır?

Sokağa çıkma yasağının istisnaları kapsamında yer aldığı için 23 Nisan’da çalışma yapacak işyerlerinde, 23 Nisan tatil günü olduğu için personel çalışmadığı halde ilgili günün ücretine hak kazanır. Söz konusu tarihte personel çalıştırılırsa personele ilave bir yevmiye (ilave bir günlük ücret) daha ödenir. İşverenlik 23 Nisan’da çalıştırdığı personeli 24 Nisan’da çalıştırmamak suretiyle denkleştirme yapıp ilave ücret ödeme yükümlülüğü ortadan kaldırılamaz. Dolayısıyla personel 23 Nisan’da çalıştırılmışsa mutlaka ilave ücret ödenme zorunluluğu doğar. Diğer günlerde aynı personeli çalıştırmayarak denkleştirme yapamaz.

Sokağa çıkma yasağı idari bir karar olup çalışma hayatının diğer kurallarının değişmesine neden olmaz. Dolayısıyla personel 23 Nisan ve 24 Nisan’da çalıştırılmışsa, 23 Nisan’da çalıştığı için ilave bir günlük ücret ödenecek, 24 Nisan çalışması ise normal çalışma süresi içerisinde yer aldığı için ayrıca ilave ücret söz konusu değildir. Başka bir ifade ile sokağa çıkma yasağı ilan edilen günlerde personelin çalışması ilave bir hak oluşturmayacak olup şartları oluşmuşsa (haftalık 45 saatin üstünde çalıştırma) fazla çalışma ücreti söz konusu olacaktır.

  1. Sokağa çıkma yasağı ilan edilen günlerde işyerinde çalışma yapılamaması nedeniyle personelin ücret kaybı olmadan çalışılmayan sürenin telafi edilmesi, işverenin de iş gücü kaybı yaşamadan süreci yönetmesi hukuki olarak mümkün müdür? Mümkün ise uygulaması nasıl yapılacaktır?

Sokağa çıkma yasağı ilan edilen 23-24-25-26 Nisan 2020 tarihlerinde (genel tatil günü olan 23 Nisan günü ve aynı tarihlere hafta tatili geliyorsa hafta tatili günü hariç) çalışılmayan sürelerin ileride telafi edilmesine yönelik hukuki müessese “TELAFİ ÇALIŞMASI” dır. Telafi çalışması uygulaması güncel değişikliklerden bağımsız olarak 4857 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2003 yılından bu yana mevzuatımızda yer almaktadır. Çalışma hayatında söz konusu telafi çalışması uygulaması Ramazan ve Kurban Bayramı tatilleri öncesi ve sonrasında idari tatil ilan edilen günlerde özel sektör işverenlerinin de işyerlerini tatil etmesi, kar yağışı, uzun süreli elektrik kesintisi gibi durumlarda işverenler tarafından tercih edilen esnek çalışma yöntemlerinden bir tanesidir. Konuya ilişkin olarak 4857 sayılı İş Kanunu (m.64) ve Çalışma Süreleri Yönetmeliğinde (m.7) açık hüküm bulunmaktadır. Buna göre telafi çalışmasına ilişkin temel uygulama kuralları aşağıdaki gibidir: 

  • Zorunlu nedenlerle işin durması …. veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin … tamamen tatil edilmesi hallerinde … işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.
  • Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini (günlük azami 11 saatlik çalışma süresini) aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
  • Telafi çalışması yaptıracak olan işveren söz konusu çalışmanın nedenini hangi tarihte çalışmaya başlanacağını, ilgili işçilere bildirmek zorundadır.

Telafi çalışmasının uygulanma süresinin 2 aydan 4 aya çıkarılacağına yönelik değişiklik sonrasında söz konusu uygulamanın işyerlerinde daha geniş bir tarih aralığında kullanılabilmesi uygulama alanını genişletecektir. Telafi çalışması uygulamasında hem işçi gelir kaybına uğramamakta hem de işveren iş gücü kaybına uğramamaktadır. Telafi çalışması yapılan sürelerde ayrıca fazla çalışma ücreti ortaya çıkmayacağı için işverenler açısından ilave maliyet de ortaya çıkmayacaktır. Bununla birlikte tatil günlerinde telafi çalışması yapılamayacağını unutmamak gerekir.

Yukarıda özetle belirtildiği şekilde TELAFİ ÇALIŞMASI uygulaması yapmak isteyen şirketler personelin iş sözleşmesinde telafi çalışmasına ilişkin açık hüküm var ise çalışma günü olduğu halde sokağa çıkma yasağı nedeniyle çalışılmayan sürelerin telafisinin hangi tarihlerde ve saatlerde yapılacağının çalışanlara duyurulması/ bildirilmesi yeterlidir.

  1. Sokağa çıkma yasağı olan günlerde personele yıllık izin verilebilir mi?

Sokağa çıkma yasağı olan günlerde personel ile işveren karşılıklı mutabık kalarak ve yıllık izin formlarının doldurulması suretiyle yıllık izin uygulaması yapabilirler. 17.04.2020 tarihinde yürürlüğe giren 7244 sayılı Kanun kapsamında ücretsiz izin uygulaması da yapılabilecek olmakla birlikte önerimiz yıllık izin uygulaması veya telafi çalışması uygulamasının tercih edilmesidir.

4) Kısa çalışma uygulamasına başvuran işverenler sokağa çıkma yasağı uygulaması ilan edilen günlerde yıllık izin uygulaması yapabilirler mi?

Kısa çalışma uygulaması döneminde personel yıllık izin kullandığında yıllık izinli olunan dönem için kısa çalışma ödeneği ödenmeyecektir. Dolayısıyla kısa çalışma uygulamasına başvurmuş olan işyerlerinde sokağa çıkma yasağı uygulanan dönemlerde yıllık izin uygulaması yapılması önerilmemektedir.

Bilgilerinize rica ederiz.

Saygılarımızla

Konya Sanayi Odası

Başkanlığı